Blog

Uniejów nieznany

Noc w wiatraku? Czemu nie!

Kto by pomyślał, że stare, wręcz zabytkowe wiatraki mogą sprawdzić się jako znakomite miejsca noclegowe… Niebanalny, wiejski klimat wnętrza, delikatnie skrzypiące, sosnowe podłogi i blask światła przeciskający się przez szpary drewnianych desek – to dla wielu turystów atuty nocowania w uniejowskim wiatraku, który dawniej był zwyczajnym wiatrakiem zbożowym.

W dzisiejszych czasach jesteśmy przyzwyczajeni do luksusowych wnętrz, nowinek technologicznych czy eleganckich samochodów, dlatego zdecydowanie rzadziej wracamy pamięcią do zabytkowych, klimatycznych przedmiotów czy miejsc, które na pierwszy rzut oka nie spełniają naszych oczekiwań. Wielka szkoda! To właśnie one swoją oryginalnością przyciągają rzeszę odwiedzających z wielkich miast, pragnących odpocząć w miejscu, które zagwarantuje im ciszę i spokój. Jak najdalej od wrzasków, gwaru i nadmiaru obowiązków.

Nietypowa architektura wiatraków sprawia, że turyści chcą nieco zachłysnąć się wyjątkowym klimatem ich wnętrz, dlatego nocleg w jednym z tych cennych zabytków jest dla wielu turystów niesamowitą przygodą! Szczególnie niezwykłe dla osób przyjeżdżających z dużych miast są poranki, kiedy przez szpary sosnowych desek uparcie przebijają się promienie wschodzącego słońca. W połączeniu z poranną ciszą wprowadzają w przyjemną atmosferę, którą dopełnia pyszne śniadanie w ulokowanej obok wiatraka Zagrodzie Młynarskiej – karczmie z typowo staropolskim akcentem.

Szczypta historii

Długoletnia historia wiatraków – koźlaków (zwanych też wiatrakami kozłowymi) wiąże się z dwiema niewielkimi miejscowościami, należącymi do naszej sąsiedniej gminy — Świnice Warckie. Jedną z nich jest wieś Zbylczyce, której mieszkańcy mogą z dumą pochwalić się pięknym dworkiem, ale także (sprowadzonym już do Uniejowa i ulokowanym na terenie Zagrody Młynarskiej) zabytkowym XIX-wiecznym wiatrakiem zbożowym. Dziś jest on żywym muzeum młynarstwa, w którym można na własne oczy prześledzić proces produkcji mąki żytniej.

Wiatrak w okresie międzywojennym był w stanie przemielić nawet 1,2 t zboża na dobę. — Dopiero w latach 60. XX w. wiatrak zaczął funkcjonować za pomocą napędu elektrycznego — opowiada Filip Tomaszewski — tutejszy kustosz i miłośnik wiatraków — Turyści, wśród których znajdują się też dzieci, z ogromnym zainteresowaniem wsłuchują się w opowieści o historii wiatraków i procesie wytwarzania mąki. Następnie na zwiedzających czekają kolejne atrakcje, między innymi wspólny wypiek podpłomyków – pieczywa z kuchni babci. Drugi wiatrak pochodzi również z niewielkiej wioski o nazwie Chorzepin. Zbudowany w 1644 r. służy dziś jako niezwykłe miejsce noclegowe dla miłośników nietypowych wnętrz i niebanalnej architektury.

Jak to w ogóle działa?

Koźlaki znane są z tego, że posiadają najstarszą konstrukcję spośród pozostałych typów wiatraków. Z pewnością wielu z Was zastanawia się, dlaczego tak naprawdę w ogóle nazwano je „koźlakami”? Otóż odpowiedź jest prosta! Drewniana konstrukcja wsparta była tzw. kozłem, dzięki któremu całość budynku była bardzo stabilna – tę część wiatraka nazwano też „stolcem”. Wiatrak posiada także drugą część – obrotową, którą jest cała bryła wraz ze skrzydłami. Obraca się ona dzięki tzw. dyszlowi oraz kołowrotowi (nazywany także „babą”). Dopiero jednak skrzydła wiatraka umożliwiają zamianę energii wiatru w prawidłową pracę młyna. Parcie wiatru przyczynia się do pracy obrotowej skrzydeł oraz wału skrzydłowego, na którym umocowane jest ogromne koło paleczne. Ruch obrotowy jest przekazywany na kolejne urządzenia wiatraka, dzięki czemu możliwy jest proces produkcji mąki, z której wypiec można pyszny, chrupiący chleb i choć na chwilę powrócić do dawnych, dziecięcych wspomnień.

Poniżej mini słowniczek pojęć dla tych, którzy chcieliby nieco poszerzyć swoją wiedzę na temat funkcjonowania wiatraków koźlaków:

 

Cywie – niewielkie koło, wprawiające w ruch koło młyńskie.

Dyszel – (inaczej łogon) drewniana belka długości ok. 8 m, służąca do obracania wiatraka.

Kamienie młyńskie – osadzone obok siebie służą do rozdrabniania ziarna.

Koło paleczne – połączone ze skrzydłami wiatraka i umocowane na wale skrzydłowym. Jego rolą jest napędzanie kamieni.

Mącznica – drewniana, poprzeczna, pozioma belka nośna przymocowana do sztembra. Jej zadaniem jest podtrzymanie stropu trzeciej kondygnacji, gdzie umieszczone są ciężkie kamienie młyńskie.

Siodło – płaski element, na którym umieszczona jest podstawa ruchomej części wiatraka.

Socha – pionowa oś, która umożliwia ruch obrotowy górnego kamienia młyńskiego.

Sztember – drewniany, pionowy słup środkowy, wokół którego obraca się cały budynek wiatraka.

Zastrzał – element ukośny konstrukcji.

Dominika Rospara